Złamane Lustra: Sekrety Zaburzeń Osobowości

Złamane Lustra: Sekrety Zaburzeń Osobowości

Zaburzenia osobowości – brzmi tajemniczo i nieco przerażająco, prawda? Nasz umysł to prawdziwy labirynt, a te psychiczne zawirowania wpływają na sposób, w jaki myślimy, działamy i budujemy relacje z innymi. Czy potrafisz rozpoznać, kiedy coś więcej niż zwykły nastrój rządzi czyimś zachowaniem? Zanurz się z nami w fascynujący świat psychologii i odkryj, co naprawdę dzieje się za fasadą ludzkiej osobowości.

Zaburzenia osobowości od dziesięcioleci fascynują naukowców i badaczy naszych umysłów, a jednocześnie są dużym wyzwaniem dla osób nimi dotkniętych i ich najbliższych.

Mogą dotyczyć nawet 12 % społeczeństwa! Pierwsze objawy można zauważyć we wczesnym dzieciństwie lub w okresie dojrzewania.

Osoby z zaburzeniami osobowości borykają się z trudnościami w relacjach, z kontrolowaniem emocji, doświadczają też wahań nastroju. Z ich perspektywy rzeczywistość zmienia się jak w kalejdoskopie – trudno im znaleźć w niej stabilność i swoja tożsamość.

Skłonność do oceniania, napiętnowania i odrzucania takich osób jest dość powszechna. W naturalnym odruchu nie chcemy spotykać się, czy współpracować z „takim dziwakiem, czy „z tą wariatką”. Musimy jednak pamiętać, że takie podejście jest bardzo krzywdzące, bo osoby z zaburzeniami osobowości nie są winne swojemu stanowi. Ich „odmienna” osobowość jest wypadkową różnych czynników, takich jak genetyka, wychowanie, czy traumatyczne przeżycia z dzieciństwa. Jako społeczeństwo możemy odegrać znaczącą rolę w pokonywaniu przez nich trudności. Uzbrojenie się w cierpliwość, empatię i troskę będzie wystarczającym wsparciem dla takich osób z naszego otoczenia.

Czym są zaburzenia osobowości?

Wbrew pozorom diagnoza zaburzeń osobowości nie jest łatwa. Musimy pamiętać, że mówiąc o sferze związanej z osobowością człowieka mamy do czynienia z dużą różnorodnością. Nie ma dwóch takich samych osób. Różnią nas reakcje w określonych sytuacjach, różnimy się zachowaniem i sposobem przeżywania emocjonujących momentów, mamy różne poglądy i zainteresowania. Łatwo się domyślić, że na tej podstawie trudno jest określić to, co nazywamy normą.

Jednak zachowanie niektórych osób jesteśmy w stanie określić jako niezwyczajne. Oczywiście nie zawsze musi to oznaczać, że mamy do czynienia z osobą z zaburzoną osobowością. Temu służy profesjonalna diagnoza – lekarz jest w stanie określić, czy konkretny wachlarz zachowań rzeczywiście odbiega od ogólnie przyjętych norm na tyle, że można przyporządkować je do jednego z wielu zaburzeń osobowości.

Zaburzenia osobowości to długotrwałe wzorce zachowań i wewnętrzne doświadczenia, takie jak myśli, czy uczucia, które stały się sztywne, przez co działają na niekorzyść danej osoby, negatywnie wpływają na jej funkcjonowanie w społeczeństwie i dostarczają jej cierpienia.

Mówiąc bardziej obrazowo zaburzenia osobowości do głęboko zakorzenione wzorce zachowań, które odbiegają od przyjętych w społeczeństwie norm i charakteryzują się brakiem elastycznych reakcji w różnych życiowych sytuacjach. Zwykle osoba zdrowa potrafi dostosować się do zmieniającego się otoczenia, odmiennych okoliczności, innych osób, zaś osoba z zaburzeniami osobowości nie będzie potrafiła „wejść w konwencję” przez co jej zachowanie będzie nienaturalne, dziwaczne.

Zła wiadomość jest taka, że nieleczone zaburzenia mogą utrzymywać się przez całe życie, dobra – że z wiekiem będą tracić na swojej intensywności.

Osoba dotknięta zaburzeniami osobowości często wchodzi w konflikty ze swoim otoczeniem – sąsiadami, kolegami z pracy, szefem, członkami rodziny. Zwykłe życiowe problemy urastają dla niej do niebotycznych rozmiarów. Nie są w stanie spostrzec, że źródłem konfliktów i problemów jest ich „sztywność”.

Zaburzenia osobowości mogą dotyczyć czterech obszarów: procesów poznawczych, uczuciowości, panowania nad impulsami i relacji z otoczeniem. Do ich diagnozy konieczne jest występowanie objawów w przynajmniej dwóch z nich.

Osoby z zaburzeniami osobowości mogą być dotknięte także innymi problemami psychicznymi: schizofrenią, depresją, urojeniom, uzależnieniom, zaburzeniom lękowym. Istnieje u nich także większe ryzyko zachowań samobójczych.

10 typów zaburzeń osobowości

(wg klasyfikacji DSM-V Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego)

• Zaburzenia paranoiczne– nieufność, podejrzliwość, drażliwość, przewrażliwienie na swoim punkcie, samotność, poczucie braku spełnienia, odbieranie zachowań innych osób, jako wrogich, doszukiwanie się ukrytych znaczeń w wypowiedziach innych ludzi.
• Zaburzenia schizoidalne – samotnictwo, wycofanie się (z przyjaźni, ze związków, z bliskości), zobojętnienie na towarzystwo innych ludzi, izolowanie się, niedopuszczanie aktywności/działań przynoszących przyjemność (także seksualną).
• Zaburzenia schizotypowe – niechęć do budowania relacji, lęk społeczny, traktowanie innych jako zagrożenie, dziwaczne zachowania, poczucie zagubienia w rzeczywistości, obawa przed uwolnieniem złości, podejrzliwość.
• Zaburzenia antyspołeczne – nieuznawanie norm społecznych, brak szacunku do prawa, agresja, impulsywność, chłód emocjonalny, brak poczucia winy, wpadanie w gniew, agresja, niechęć do planowania, częste zmiany pracy, niedotrzymywanie zobowiązań finansowych.
• Zaburzenia „z pogranicza” (borderline) – rozedrganie emocjonalne, poczucie pustki wewnętrznej, niestabilność w relacjach, impulsywne zachowania, ryzykowne działania (przygodny seks, substancje psychoaktywne), szybkie zmiany nastroju.
• Zaburzenia histrioniczne – egocentryzm, potrzeba skupienia na sobie uwagi otoczenia, zmienność emocjonalna, chwiejna uczuciowość; „teatralność” zachowania, nieumiejętność budowania długotrwałych relacji, częste zmiany partnerów, niepanowanie nad emocjami (wybuchy gniewu).
• Zaburzenia narcystyczne – potrzeba budzenia podziwu, uzależnianie własnej samooceny od opinii innych, brak empatii, zadufanie w sobie, zazdrość, poczucie bycia uprzywilejowanym, fantazjowanie o własnym sukcesie, przekonanie o wyjątkowości własnych problemów, nieprzyjmowanie krytyki, poczucie wstydu w różnych sferach życia, niskie poczucie własnej wartości,
• Zaburzenia unikowe (lękliwość) – nadwrażliwość na krytykę, poczucie nieprzystosowania, izolowanie się od świata, przesadna nieśmiałość, niechęć do nawiązywania relacji/znajomości, unikanie podejmowania wyzwań, poczucie beznadziejności, poczucie niezasługiwania na miłość, nadwrażliwość, poczucie nieprzystosowania, izolacja społeczna.
• Zaburzenia zależne – potrzeba bycia objętym opieką ze strony innych, potrzeba aprobaty, poczucie bezradności i wewnętrznej pustki, uczucie bycia gorszym od innych ludzi, problemy w podejmowaniu prostych decyzji, potrzeba wsparcia w załatwianiu prostych spraw, lęk związany z samotnością, problemy w wyrażaniu odmiennego zdania, brak wiary we własne siły, niskie poczucie własnej wartości.
• Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne – perfekcjonizm, potrzeba kontrolowania, „sztywność” w zachowaniu, poczucie konieczności wykonywania wszystkiego w sposób perfekcyjny, poczucie stresu, presji, skłonność do porównywania się, niecierpliwość, wybuchy złości, z błahego powodu.

Terapia zaburzeń osobowości

Z punktu widzenia pacjentów i ich otoczenia kluczowym tematem związanym z zaburzeniami osobowości jest ich właściwe zdiagnozowanie i podjęcie leczenia. Terapia zaburzeń osobowości sprowadza się do długoterminowej psychoterapii. Zadaniem psychoterapeuty jest dotarcie do źródeł zaburzeń, ich analiza i modyfikacja zachowania pacjenta. Pomaga on pacjentowi zrozumieć siebie, stopniowo uczy go nawiązywania zdrowych relacji oraz podpowiada, jak radzić sobie z problemami emocjonalnymi.

Wśród stosowanych terapii można wyróżnić: terapię poznawczo – behawioralną, dialektyczno – behawioralną i grupową. Najczęściej stosowana jest terapia indywidualna, choć spotkania w grupie pomaga pacjentowi w kwestii socjalizowania się i budowania związków międzyludzkich.

Konkretna terapia stosowana jest w zależności od indywidualnych potrzeb i zaburzeń pacjenta. W większości przypadków jest skuteczna i pomaga zaburzonym osobą „wrócić do społeczeństwa”.